فرماندار شهرستان بجستان
حسین ابراهیمی کردیانی

    .
۱۳۸۸/۰۹/۰۹

بجستان در گذر تاریخ

تاريخ جغرافيايي( بجستان در گذر تاريخ)

 

دلايل وشواهد تاريخي نشان مي دهد كه در گذشته هاي دور ، بجستان اهميت واعتبار تاريخي داشته وبه ويژه تا دوران اقتدار اسماعيليه وحتي سده هاي پس ازآن به ولايت قهستان تعلق داشته است. به دون شك قدمت بجستان به دوره ي هخامنشي مي رسد ودر اعصار گوناگون به نام هاي بوزستان ، بزشتان ، بژستان ، باجستان ، بغستان و بجستان ناميده شده وحتي برخي از مورخين معتقدند اين شهر توسط سام نريمان ، قهرمان افسانه اي ايران  ساخته شده است.  بجستان در قرون اوليه ي اسلامي ضميمه ي قهستان ، مدتي ضميمه ي نيشابور وگاهي ازتوابع هرات شمرده مي شد كه از چندين كتاب مربوط به قرون اوليه ي اسلامي ، صراحتا به نام بجستان اشاره شده كه ازآن جمله كتاب معجم البلدان ، جغرافيايي حافظ ابرو، جغرافيايي تاريخي سرزمين هاي خلافت شرقي ، سفرنامه ي ابن بطوطه ، منم تيمور جهانگشا ، مقدسي ، سفرنامه ي ناصر خسرو را مي توان نام برد. راه هاي كارواني قديم كه خراسان وقهستان از يك طرف و ري وتهران را ازيك سووهرات ومرو را ازطرف ديگر وصل مي كرد كه معمولا  ازبجستان مي گذشت . اصولا فتح خراسان توسط عبدالله بن عامر ازهمين راه صورت گرفته است . اختلاف نظر بين محققين باعث شده كه برخي سال 22 هجري ، ايام خلافت عمربن خطلب ويا سال 28 هجري ، ايام خلافت عثمان را سال فتح خراسان بدانند. كتر سياقي در بخش تعلقات سفرنامه ي ناصرخسرو مي نويسد:   « خراسان در اين دوره ولايتي وسيع در شرق ايران بوده وبجستان وسيستان وقهستان نيز جزء آن به شمار مي رفت»   پس براساس مطالب سفرنامه ي ناصر خسرو ، بجستان قسمتي ازاستان قهستان بوده وازنظر جمعيتي درسطح شهرهاي تون ، گناباد و قاين بوده است .

بسياري ازمورخين تاريخ ورود اسماعيليه به قهستان را اواخر قرن 5 هجري مي دانند. يكي ازعللي كه اسماعيليه منطقه ي قهستان را براي سكني گزيدن ومبارزه با سلجوقيان انتخاب كردند ، موقعيت خاص جغرافيايي و وجود ابنيه ي دفاعي از دوران ساسانيان  مي باشد. ازجمله وجود قلعه دختر مزار بجستان مؤيد اين نكته است. مغولان در سال 655 هجري قمري ، قدرت سماعيليه را در هم شكستند. در گيري هاي خونين بين اسماعيليه ومغولان روي داد كه ازجمله بقاياي قلاع اسماعيلي وحتي گورستاني وسيع در روستاي مزار بجستان وجود دارد كه به عقيده ي برخي ازپژوهشگران محل دفن كشته شدگان جنگ مغولان با مدافعين يا اسماعيليان است وحتي تاريخ يك سنگ لوح آن مربوط به بيش از500 سال يش است.    يكي ازدوره هايي كه بجستان بيشتر ازساير دوره ها ، رشد وتوسعه يافته است وبه عمران وآبادي آن افزوده شده است ، دوره  حكومت تيموريان است . در اين زمانه بجستان زير نظر حكومت تيموريان اداره مي شده است و خود تيمور ازبجستان ديدن كرده است

 وجه تسميـه:

     1-  لفظ بجستان از لفظ هاي بسيار قديمي است وبه همين دليل ريشه شناسي دقيق آن كار دشواري است. فرضيه هاي مطرح شده ، پيرامون وجه تسميه ي بجستان به طور خلاصه عبارتنداز:عده اي معتقدند بجستان دراصل باجستان به معني ستاننده ي باج ، بوده است. دراين مورد حذف مصوت « ا » بدون دليل ونيز عدم تناسب باج وباج ستان با شرايط جغرافيايي ، اقليمي واقتصادي منطقه نشان مي دهد، اين ريشه يابي چندان صحيح نيست.

 2- بعضي ازصاحب نظران ازجمله مرحوم ملك الشعراء بهارواحمد كسروي « بج » راتغيير يافته ي كلمه ي        « بغ » به معني خدامي دانند كه ازنظر زبان شناسي تناقضي ندارد وبا توجه به اين كه شهر بيدخت (بغ دخت= دخترخدا=ناهيد) در نزديكي بجستان است. اين وجه تسميه بعيد به نظر نمي رسد.

 3- بعضي ديگر ، « بج » را به معني نوعي ني ويا بوته رويي ني مي دانند كه با ريشه ي كلمه ي «‌ بشرويه » (بش+رويه)در نزديكي بجستان متناسب است.4-برخي كلمه ي « بج » را به معني چشمه ي آب يا چشمه ي كوچكي كه آب كمي دارد دانسته اند كه اين وجه تسميه نيز با آب وهواي كويري منطقه سازگار است.

 




منبع :
تعداد بازدیدها : ۶۷۳


مطالب مرتبط با این موضوع :


کلیه حقوق این پورتال محفوظ و متعلق به استانداری خراسان رضوی می باشد.

نظرسنجی
مطالب سایت را چگونه ارزیابی می کنید؟
آماربازدیدکنندگان